Efekt poniedziałku, czyli o tygodniowych cyklach nastroju

Efekt poniedziałku i inne wahania nastroju związane z dniami tygodnia, w przeciwieństwie do styczniowego Blue Monday, rzeczywiście istnieją. Wiele osób narzeka na pierwszy dzień tygodnia czy cieszy się z nadchodzącego weekendu. Ale z badań wynika też, że najmniej ryzykowne decyzje wyborcze podejmuje się w czwartki, a chrześcijanie ogólnie deklarują gorszy nastrój od muzułmanów.

Nieudane poszukiwania

W miniony poniedziałek, pisząc tekst o Blue Monday, sprawdzałam, czy tym tematem zajęli się naukowcy, więc przejrzałam badania dostępne w bazach naukowych. Chciałam też przekozać się, czy ktoś to badał pod kątem efektów medialnych (media o tym mówią, więc odbiorcy w to wierzą). Na uczelni mam do dyspozycji EBSCO, do tego korzystam z Google Scholar, Researchgate oraz Academii (to serwisy społecznościowe dla naukowców, gdzie dzielą się oni swoimi publikacjami). 

Na temat Blue Monday w rozumieniu Arnalla nic ciekawego nie znalazłam. Fraza pojawiła się w jedynym polskim artykule jako fraza testowa – autorzy za jej pomocą sprawdzali funkcje systemu monitoringu mediów. Nie było nawet krytycznych analiz tego zjawiska czy dywagacji o odpowiedzialności public relations, czego mogłabym się spodziewać. Trafiłam natomiast na coś, czego wcześniej się nie spodziewałam.

Efekt poniedziałku nie tylko na giełdzie

Wiele badań mówiło o tygodniowym rytmie nastroju. Te, które wskazywały na poniedziałek, jako dzień, w którym nasz nastrój może być słabszy, opisywały zjawisko zwane “efektem poniedziałku” (ang. „Monday effect”, używa się też określenia… „Blue Monday”). Efekt ten obserwuje się w przypadku zachowań inwestorów giełdowych (i pod tym kątem jest też opisywany w źródłach, które znalazłam). Ale wyniki badań dotyczących tygodniowego rytmu nastroju dotyczą też innych dni tygodnia i innych sfer życia. Badania te prowadzono jeszcze w minionym stuleciu. 

Tygodniowe wahania nastroju zaobserwowano w takich obszarach, jak: 

    • giełda – znaczna część inwestorów jest bardziej pesymistyczna w poniedziałki w porównaniu z innymi dniami, efekt obserwowano na giełdach różnych państw i w przypadku innych produktów finansowych, takich jak instrumenty dłużne i waluty, (Gondhalekar, 2004; Chui i in., 2010; Abu Bakar i inni, 2014) ale też wybieraniu w poniedziałki mniej ryzykownych narzędzi inwestycyjnych (Pettengill, 1993). Jeszcze inne badania mówią, że to właśnie w poniedziałki inwestorzy działają najbardziej optymistycznie;
    • wybory – tolerancja ryzyka badanych w Wielkiej Brytanii była niższa od poniedziałku do czwartku, w czwartek osiągała najniższy poziom, po czym w piątek powracała na na wyższy poziom. Tymczasem wybory i referenda w Wielkiej Brytanii tradycyjnie odbywają się w czwartki, co może wpływać na decyzje głosujących (Sanders i Jenkins, 2016)
    • praca – w poniedziałki jesteśmy najbardziej skłonni do zachowywania się nieuprzejmie, w kolejne dni ta skłonność coraz bardziej spada, a w piątek jesteśmy w najlepszym nastroju (Nicholson i Griffin, 2017). W weekendy odczuwamy szczyt dobrego nastroju, a w poniedziałek nasz nastrój obniża się (Ming-Hang Tsai, 2019). Niektórzy badacze nie zaobserwowali jednak, że występuje efekt poniedziałku, a tylko wyraźne polepszenie nastroju w weekendy (Stone i in., 1985; Stone i inni, 2012);
    • zgony – częstotliwość samobójstw w niektórych państwach była wyższa w poniedziałki (Republika Korei, Wielka Brytania), ale w innych szczyt samobójczych zgonów przypadał w inne dni tygodnia (Kim i inni, 2019); 
    • religia – w zależności od wyznania, obserwowano efekt zmiany nastroju związany z różnymi dniami tygodnia. Chrześcijanie najgorzej czuli się w poniedziałki, najlepiej w soboty i niedziele, muzułmanie – w piątki. Aczkolwiek ci pierwsi częściej deklarowali obniżony nastrój (Tsai, 2019).

„Gorsze” dni zależą też od kultury

Badania pokazują zatem, że nasz nastrój zależy nie tylko od dnia tygodnia, ale jest powiązany też z kulturą, w której funkcjonujemy. W ich świetle memy i wpisy z serii “poniedziałkowy dół” oraz “dziś piąteczek!” w mediach społecznościowych nie wydają się niczym niezwykłym. Co więcej, ich występowanie potwierdza, że tygodniowy cykl zmian nastroju istnieje – choć wymagałoby to dalszych badań. Sprawdzając ich częstotliwość i rytm publikacji, zapewne udałoby się natrafić na efekt poniedziałku. 

Czujesz się dzisiaj źle, bo jest poniedziałek? Zrób dla siebie coś dobrego. I nie podejmuj żadnych decyzji inwestycyjnych, na to przyjdzie czas w inne dni tygodnia! Do weekendu zostało zaś jeszcze tylko kilka dni…

efekt poniedziałku

Źródła naukowe

  • Stone A.A.; Hedges, S.M.; Neale, J. M.; Satin, M.S. (1985). Prospective and Cross-Sectional Mood Reports Offer No Evidence of a „Blue Monday” Phenomenon, Jouma] or Personality and Social Psychology, 1985, Vol. 49, No. I, s. 129-1M 
  • Pettengill, G.N.  An Experimental Study of the “Blue-Monday” Hypothesis. 1993. The Journal of Socio-Economics, Vol. 22, No. 3, s. 241-257
  • Abu Bakar, A.; Siganos, A.; Vagenas-Nanos, E.. (2014). Does Mood Explain the Monday Effect?, Journal of Forecasting, J. Forecast. Vol. 33, s. 409–418
  • Nicholson, T.; Griffin, B. (2017). Thank goodness it’s Friday: weekly pattern of workplace incivility, Anxiety, Stress, & Coping, Vol. 30, No.1, s. 1–14
  • Gondhalekar, V.B., The Blue Monday Hypothesis: Evidence About and Based on Fama-French Factors. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=493222 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.493222
  • Sanders J.G., Jenkins R. (2016). Weekly Fluctuations in Risk Tolerance and Voting Behaviour. PLoS ONE 11(7)
  • Stone, A.A.; Schneider, S.; Harter, J. K. (2012). Day-of-week mood patterns in the United States: On the existence of ‘Blue Monday’, ‘Thank God it’s Friday’ and weekend effects, The Journal of Positive Psychology Vol. 7, No. 4, July 2012, s. 306–314 
  • Tsai, M-C. 2019. The Good, the Bad, and the Ordinary: The Day‐of‐the‐Week Effect on Mood Across the Globe, Journal of Happiness Studies Vol. 20, s. 2101–2124
  • Kim, E.; Cho, S-E.; Na, K.S.; Jung, H-Y.; Lee, K-J., Cho, S-J; Han, D-G. (2019). Blue Monday Is Real for Suicide: A Case– Control Study of 188,601 Suicides, Suicide and Life-Threatening Behavior Vol. 49, No. 2

Partnerzy